Zaniedbanie dzieci – cicha przemoc, która zostaje na lata

Cztery na dziesięcioro nastolatków doświadczyło w dzieciństwie braku bliskości fizycznej. Co piąte dziecko w Polsce żyło bez ciepła, którego nie da się zastąpić ubraniami czy jedzeniem. To nie są statystyki z innego świata – to wyniki badań przeprowadzonych wśród polskich uczniów.

Zaniedbanie nazywa się ukrytą formą przemocy. Nie pozostawia siniaków, nie słychać krzyków, nie wzywa się policji. A jednak rany są głębokie i zostają na całe życie. Polega ono na niezaspokojeniu podstawowych potrzeb biologicznych i psychicznych – tych, które człowiek potrzebuje jak tlenu, choć nie zawsze umie o nich mówić.

• Dlaczego zaniedbanie trudno dostrzec
• Liczby, które nie pozwalają przejść obojętnie
• Skutki, które nie mijają z wiekiem

Dlaczego zaniedbanie trudno dostrzec

Ta forma przemocy dotyka najsłabszych – dzieci, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami. Wszystkich tych, którzy zależą od innych. U dzieci konsekwencje są szczególnie poważne, bo kształtują mózg w kluczowym okresie rozwoju.

Zaniedbanie przybiera różne oblicza. To nieprawidłowe żywienie – niedożywienie lub przekarmianie. Brak dbałości o higienę osobistą i otoczenie. Pozostawianie dziecka brudnego, ubranego nieadekwatnie do pogody. Izolacja społeczna, pozbawienie kontaktu z ludźmi. Długie godziny bez opieki. Zaniedbanie stanu zdrowia – brak wizyt u lekarza, niepodawane leki. Brak kontroli nad realizacją obowiązku szkolnego.

Powodów bywa wiele. Czasem to brak wiedzy, jak troszczyć się o dziecko. Częściej – brak środków na utrzymanie, niezaradność, brak doświadczenia. Czasem wszystko naraz.

Liczby, które nie pozwalają przejść obojętnie

Badanie „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023”, przeprowadzone przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę, przynosi wstrząsające dane:

• 8% dzieci do 12. roku życia doświadczyło zaniedbania fizycznego
• 3% – braku czystych ubrań
• 6% – braku opieki podczas choroby
• 24% – zaniedbania emocjonalnego
• 20% nastolatków – braku bliskości fizycznej w dzieciństwie
• 11% – nieokazywania im uwagi

Za zaniedbanie odpowiadają przede wszystkim rodzice, ale także nauczyciele, lekarze, opiekunowie. Różne formy krzywdzenia często współwystępują – dzielą te same źródła w rodzinie i środowisku.

Skutki, które nie mijają z wiekiem

Zaniedbanie w dzieciństwie wyjątkowo silnie wpływa na rozwój poznawczy – funkcje językowe, funkcje wykonawcze. Deficyty te mogą utrzymywać się aż do późnego dorosłego życia. Obniża się samoocena, pojawiają się trudności w relacjach. Nastolatki doświadczające zaniedbania emocjonalnego częściej padają ofiarą przemocy rówieśniczej w szkole.

Kumulacyjna teoria ryzyka mówi jasno: każdy przypadek krzywdzenia w połączeniu z zaniedbaniem pociąga za sobą bardziej nasilone negatywne konsekwencje niż samo zaniedbanie. Dzieci nie mają szans na „odrobienie” straconych lat. Mózg nie czeka.

„Zaniedbanie nazywane jest ukrytą formą przemocy”

Tekst powstał w ramach ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Różne oblicza przemocy wobec dzieci” realizowanej przez Fundację Instytut Nowej Kultury.

na podstawie: Urząd Miasta Częstochowa.