Dwie Częstochowy na jednej osi. Wystawy, bon i patron wiaduktu

Na Placu Biegańskiego pojawią się archiwalne plansze, a w Ratuszu dawne mapy pokażą, jak dwie odrębne części zmieniły się w jedno miasto. Jubileusz połączenia Starej i Nowej Częstochowy przyniesie także kolekcjonerski bon, dodruk albumu i przejazd zabytkowym tramwajem. W programie znalazło się również 200 nowych haseł w internetowej Encyklopedii Częstochowy. Trwa też procedura wyboru patrona wiaduktu w ciągu Alei Najświętszej Maryi Panny.

• Archiwalne mapy i 32 plansze pokażą drogę do jednego miasta
• Jubileuszowy bon połączy dwa nominały w jeden napis
• Jan Bernhard może zostać patronem wiaduktu w Alejach

Archiwalne mapy i 32 plansze pokażą drogę do jednego miasta

Uroczyste otwarcie dwóch wystaw odbędzie się 19 sierpnia. Na Placu Biegańskiego o godz. 11:00 zostanie udostępniona plenerowa ekspozycja Archiwum Państwowego w Częstochowie zatytułowana …podniesiona do miast wielkich… czyli o połączeniu Starej i Nowej Częstochowy. Na 32 planszach przedstawiono dzieje obu ośrodków, ich mieszkańców, układ urbanistyczny oraz rozwój po formalnym połączeniu.

Materiały pochodzą między innymi z Archiwum Państwowego w Częstochowie, Archiwum Głównego Akt Dawnych, Narodowego Archiwum Cyfrowego, Archiwum Narodowego w Krakowie i Archiwum Jasnogórskiego. Wykorzystano także zbiory muzeów oraz Mazowieckiej i Śląskiej Biblioteki Cyfrowej. Wystawa pozostanie na Placu Biegańskiego do 18 października.

Pół godziny później, o 11:30, w Ratuszu rozpocznie się wernisaż wystawy Częstochowa Stara / Nowa. 200 lat połączenia. Muzeum Częstochowskie pokaże oryginalne plany miasta datowane od 1819 roku aż po okres PRL. Wśród eksponatów znalazły się dwa niedawno poddane konserwacji dokumenty:

• Plan Sytuacyjny Miasta Nowej Częstochowy wraz z przedmieściem Św. Barbary z 1823 roku,
• Plan Geometryczny Gruntów Folwarku Wójtostwa Częstochowskiego z 1827 roku.

Obok planów zaprezentowane zostaną archiwalia związane z połączeniem i rozbudową Częstochowy, w tym z budową Ratusza, a także fragmenty XIX-wiecznych przewodników opisujących miasto i jego mieszkańców. Ekspozycja przygotowana przez Muzeum Częstochowskie we współpracy z Archiwum Państwowym i Urzędem Miasta Częstochowy będzie dostępna do 18 października. Kuratorką wystawy jest Małgorzata Szczęsna, kierująca Działem Historii Muzeum Częstochowskiego.

Jubileuszowy bon połączy dwa nominały w jeden napis

Do sprzedaży trafi także nietypowy walor kolekcjonerski wyprodukowany przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych. Dwa warianty bonu mają nominał 100 medalików każdy. Po zestawieniu tworzą komplet o wartości 200 medalików oraz napis „CZĘSTO-CHOWA”. Według organizatorów jest to pierwsze tego rodzaju rozwiązanie kolekcjonerskie w Polsce.

Łącznie przygotowano 400 bonów – po 200 sztuk każdego wariantu. Od 19 sierpnia będzie można je kupić w siedzibie Częstochowskiej Organizacji Turystycznej przy ul. 7 Kamienic 4. Sprzedaż internetowa rozpocznie się 22 sierpnia na stronie CzOT. Cena jednego waloru wynosi 50 zł.

Tego samego dnia do sprzedaży wróci album Od Starej do Nowej Częstochowy pod redakcją dra Juliusza Sętowskiego. Pierwszy nakład, wydany z dawnymi i współczesnymi zdjęciami, szybko się wyczerpał. Dodruk będzie dostępny w Ratuszu oraz w sklepie internetowym Muzeum Częstochowskiego, również w cenie 50 zł. Publikacja może służyć jako pomoc podczas spaceru po Alejach i terenach dawnej Starej oraz Nowej Częstochowy.

Jubileusz zostanie zaznaczony także w Encyklopedii Częstochowy. Internetowa publikacja, uruchomiona w 2020 roku z 800 hasłami opracowanymi przez Ośrodek Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego, zostanie uzupełniona o kolejnych 200 rekordów.

Jan Bernhard może zostać patronem wiaduktu w Alejach

Urząd Miasta Częstochowy zaproponował, aby wiadukt w ciągu Alei Najświętszej Maryi Panny nosił imię Jana Bernharda. Inżynier od 1818 roku prowadził prace nad wytyczeniem arterii łączącej Starą i Nową Częstochowę. Dzisiejsze Aleje stały się później podstawą nowego układu przestrzennego i jednym z najważniejszych elementów rozwoju miasta.

Wiadukt powstał już po śmierci Bernharda, jednak jego położenie przy reprezentacyjnej osi Częstochowy ma przypominać o pracy inżyniera. Propozycję pozytywnie zaopiniowały Zespół ds. Nazewnictwa Obiektów Miejskich oraz Ośrodek Dokumentacji Dziejów Częstochowy. Ostateczną decyzję podejmie Rada Miasta Częstochowy podczas sierpniowej sesji.

W programie obchodów znalazł się również przejazd zabytkowym tramwajem 102Na. 19 sierpnia, w godzinach 16:00–19:00, pojazd będzie kursował trasą przypisaną do linii nr 3. Szczegółowy rozkład jazdy ma zostać podany w osobnym komunikacie.

Formalne połączenie obu części nastąpiło 19 sierpnia 1826 roku decyzją Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego. Wcześniej, w 1823 roku, Jan Bernhard przygotował plan urbanistyczny zakładający zespolenie Starej Częstochowy z Nową Częstochową i Jasną Górą. Projekt obejmował między innymi wytyczenie dzisiejszej Alei Najświętszej Maryi Panny, nowe parcele mieszkaniowe oraz place publiczne – Plac Podjasnogórski, Plac Świętego Jakuba, obecnie Plac Biegańskiego, i Nowy Rynek, dzisiejszy Plac Daszyńskiego.

Obie części różniły się profilem gospodarczym. Częstochówka była związana przede wszystkim z rolnictwem i handlem dewocjonaliami, natomiast Stara Częstochowa rozwijała rzemiosło i przemysł. Zespolenie wymagało przebudowy, wyburzeń i uporządkowania własności gruntów. W kolejnych latach pojawiło się między innymi pierwsze oświetlenie uliczne, uruchomione w 1827 roku, oraz budynki użyteczności publicznej, w tym Ratusz. Dzięki wystawom i jubileuszowym publikacjom mieszkańcy mogą prześledzić te zmiany zarówno na dawnych planach, jak i w dokumentach dotyczących codziennego rozwoju miasta.

na podstawie: Urząd Miasta Częstochowa.