Dawna Częstochowa na malowanych tłach. Teraz można wejść do zdjęcia

Samolot nad Jasną Górą, automobil przed klasztorem i eleganckie stroje sprzed dekad – takie kadry można zobaczyć w Ratuszu. Wystawa „Pamiątka z Częstochowy” pokazuje, jak pielgrzymi i turyści utrwalali wizytę w mieście, zanim fotografie wykonywano telefonem. Na placu Biegańskiego można też stanąć przed odtworzonym tłem z 1966 roku albo jego współczesną interpretacją autorstwa Jacka Pałuchy.

• Pamiątkowe fotografie pokazują Częstochowę sprzed stu lat
• Tło Jana Słotwińskiego odzyskało dawny wygląd
• Jacek Pałucha stworzył nowe tło dla pamiątki z miasta

Pamiątkowe fotografie pokazują Częstochowę sprzed stu lat

Wystawa przygotowana przez Muzeum Częstochowskie ma dwie części. W holu Ratusza zgromadzono kilkadziesiąt archiwalnych fotografii, a przed budynkiem ustawiono instalację pozwalającą zrobić własne zdjęcie na tle dawnego widoku Jasnej Góry oraz jego współczesnej wersji.

Moda na takie fotografie pojawiła się mniej więcej sto lat temu. Uliczni fotografowie rozstawiali malowane tkaniny przedstawiające znane budowle, pejzaże i motywy związane z odwiedzanym miejscem. W Częstochowie klientów nie brakowało szczególnie w pobliżu Jasnej Góry, dokąd przybywały rzesze pielgrzymów.

Stanowiska fotograficzne działały między innymi w podjasnogórskich parkach, przy ulicach św. Barbary i 3 Maja. Jak ustaliła Agnieszka Ciuk-Koćwin z Działu Etnografii Muzeum Częstochowskiego, tuż przed wybuchem wojny w mieście pracowało 15 fotografów ulicznych.

Na zdjęciach pojawiają się osoby z różnych środowisk:

• mieszczanie i chłopi w strojach ludowych,
• kolejarze w mundurach,
• eleganckie kobiety i młodzi mężczyźni,
• rodziny, przyjaciele oraz pojedynczy pielgrzymi,
• żołnierze w niemieckich mundurach sfotografowani w 1939 roku.

Najczęściej wybieranym motywem był klasztor jasnogórski. Nie brakowało jednak fantazji. Na malowanych tłach pojawiały się samoloty, kabriolety i motocykle. Na wielu fotografiach umieszczono również rok wykonania, dzięki czemu pamiątka zachowywała informację o czasie pielgrzymki.

Nie wszystkie przedstawione widoki miały wiele wspólnego z rzeczywistym układem miasta. Tło datowane na 1929 rok łączyło Jasną Górę, kościół św. Barbary i katedrę Świętej Rodziny. Widać na nim także strzeliste wieże katedry, których wówczas jeszcze nie było. Dla osób pozujących do zdjęcia zgodność z topografią najwyraźniej nie była najważniejsza – liczyła się pamiątka.

Tło Jana Słotwińskiego odzyskało dawny wygląd

Jednym z najcenniejszych obiektów wystawy jest tło wykonane w 1966 roku. Ma 305 na 260 centymetrów. Na płótnie namalowano klasztor jasnogórski, wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej oraz napis „1000 lat Polski / Pamiątka z Częstochowy 1966 r.”.

W przeszłości tło należało do fotografa Jana Słotwińskiego. Po zmianie obyczajów i decyzji władz Częstochowy, które w drugiej połowie lat 60. zakazały wykonywania tego rodzaju zdjęć ulicznych, przestało być używane. Do muzealnych zbiorów trafiło w 1981 roku. Wtedy było już zniszczone i przez długi czas czekało na renowację.

Prace przeprowadzono dopiero w 2023 roku dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W specjalistycznej pracowni w Mysłowicach płótno oczyszczono, pozszywano i zakonserwowano. Po raz pierwszy pokazano je publiczności właśnie wtedy. Od tego momentu pracownicy Muzeum Częstochowskiego zaczęli także systematycznie gromadzić archiwalne zdjęcia wykonane na ulicznych tłach.

Zbiór liczy dziś 350 fotografii. Na wystawie znalazła się tylko jego część, ale już ten wybór pokazuje, jak zmieniały się stroje, pojazdy i sposób pozowania. Dla odwiedzających oznacza to możliwość porównania nie tylko dawnych obrazów miasta, lecz także rodzinnych pamiątek i zwyczajów związanych z podróżowaniem.

Jacek Pałucha stworzył nowe tło dla pamiątki z miasta

Historyczne płótno ustawione na placu Biegańskiego zestawiono ze współczesną pracą Jacka Pałuchy. Oryginał obrazu można oglądać wewnątrz Ratusza, a jego powiększona kopia pełni funkcję plenerowego tła fotograficznego. Artysta umieścił na niej liczne odniesienia do Częstochowy, między innymi modę lat 80. i samochód produkowany w fabryce przy ulicy Dekabrystów.

„To jest troszeczkę retro przekrój przez historię Częstochowy, której nie da się przedstawić na jednym obrazie” – powiedział podczas otwarcia Jacek Pałucha.

Na współczesnej kompozycji, podobnie jak na dawnych tłach, znalazł się napis „Pamiątka z Częstochowy”. Katarzyna Ozimek, dyrektor Muzeum Częstochowskiego, zachęcała podczas otwarcia do korzystania z obu instalacji. Zewnętrzne tło może stać się bezpłatnym sposobem na zachowanie własnej pamiątki z wizyty – zarówno dla mieszkańców, jak i osób przyjeżdżających na Jasną Górę.

„To jest ładne!” – oceniła Katarzyna Ozimek.

Archiwalne fotografie w Ratuszu sąsiadują z ekspozycją stałą poświęconą historii miasta. W pierwszej sali prezentowane są częstochowskie pocztówki z XIX i początku XX wieku, dlatego zdjęcia wykonywane na malowanych tłach tworzą z nimi spójny obraz dawnego sposobu dokumentowania podróży.

Wystawa została przygotowana w ramach obchodów 200-lecia połączenia Starej i Nowej Częstochowy. Fotografie w Ratuszu można oglądać do końca roku, natomiast plenerowa instalacja na placu Biegańskiego będzie dostępna do 18 października. Organizatorzy planują również prezentację wystawy w przyszłym roku w Muzeum Literatury w Warszawie , przy okazji obchodów 160. rocznicy urodzin Władysława Stanisława Reymonta. Wątek pisarza łączy się z ekspozycją przez jego reporterską relację z pieszej pielgrzymki na Jasną Górę odbytej w 1894 roku.

na podstawie: Urząd Miasta Częstochowa.