Mniej alkoholu, więcej stresu. Raport pokazuje nowe zagrożenia młodzieży

Młodzi ludzie rzadziej sięgają po alkohol i narkotyki, ale nie oznacza to końca problemów. Najnowszy raport „Młodzież 2025” pokazuje rosnące obciążenie psychiczne, przemoc rówieśniczą i coraz trudniejszą do kontrolowania obecność internetu w codziennym życiu. Wnioski opracowane przez CBOS na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom mają znaczenie także dla szkół i rodzin w Częstochowie. Zmienia się bowiem nie tylko skala zagrożeń, lecz także sposób, w jaki młodzi ludzie ich doświadczają.

• Alkohol i narkotyki schodzą na dalszy plan, ale nikotyna zmienia formę
• Największy ciężar stanowią stres i problemy psychiczne
• Internet i hazard online tworzą nowe połączenie ryzyk

Alkohol i narkotyki schodzą na dalszy plan, ale nikotyna zmienia formę

W porównaniu z 2021 rokiem spadło spożycie wszystkich badanych rodzajów alkoholu. Mniej uczniów deklaruje również upijanie się oraz używanie marihuany i innych narkotyków. Coraz więcej osób nie potrafi wskazać miejsca, w którym można kupić substancje odurzające. Wyniki sugerują, że działania profilaktyczne dotyczące używek przynoszą efekty.

Jednocześnie problem uzależnienia od nikotyny nie zniknął. Tradycyjne papierosy pali regularnie niewielka część uczniów, natomiast po e-papierosy sięga już jedna trzecia badanych. Dla wielu nastolatków to codzienny nawyk postrzegany jako mniej szkodliwy od klasycznego palenia. Raport wskazuje jednak, że zmienił się przede wszystkim sposób przyjmowania nikotyny, a nie samo zagrożenie.

Na tym tle ważna jest także informacja o szkole. Choć ogólne używanie substancji psychoaktywnych spada, coraz więcej uczniów mówi, że z alkoholem, papierosami lub narkotykami spotyka się właśnie na terenie szkoły. To pokazuje, że sama wiedza o szkodliwości używek nie wystarczy, jeśli młodzi ludzie nie czują się bezpiecznie w swoim najbliższym otoczeniu.

Największy ciężar stanowią stres i problemy psychiczne

Autorzy badania odnotowali najwyższy w historii tego projektu poziom stresu wśród uczniów kończących szkoły ponadpodstawowe. Jednocześnie spadło poczucie bycia zauważanym i docenianym, szczególnie wśród dziewcząt.

Po raz pierwszy wykorzystano standaryzowane narzędzie do oceny objawów depresji. Ponad 40 proc. badanych doświadcza umiarkowanych albo nasilonych symptomów depresyjnych. To wielokrotnie więcej niż wynik obserwowany wśród dorosłych Polaków.

Trudności psychiczne często pojawiają się razem z innymi problemami:

• wysokim stresem szkolnym,
• przemocą rówieśniczą,
• słabymi relacjami rodzinnymi,
• izolacją społeczną,
• nadmiernym korzystaniem z internetu.

Ponad połowa młodych ludzi doświadczyła przynajmniej jednej formy przemocy rówieśniczej. Najczęściej wskazywano wykluczenie z grupy oraz cyberprzemoc. Dla szkół oznacza to potrzebę łączenia działań przeciw uzależnieniom z pomocą psychologiczną, reagowaniem na przemoc i wzmacnianiem umiejętności budowania relacji.

Internet i hazard online tworzą nowe połączenie ryzyk

Młodzież spędza w internecie średnio około pięciu godzin dziennie. Sam czas korzystania z sieci nie rośnie już tak szybko jak wcześniej, ale coraz częściej pojawiają się konsekwencje tego nawyku. Uczniowie przyznają, że wielogodzinne korzystanie z internetu prowadzi do zaniedbywania snu, nauki i obowiązków domowych. Część z nich uważa też, że życie bez sieci byłoby nudne i pozbawione sensu.

Raport łączy problemowe korzystanie z internetu z gorszym samopoczuciem psychicznym oraz częstszym piciem alkoholu. Dynamicznie rozwija się również hazard internetowy, który stał się popularniejszy od tradycyjnych form hazardu. Młodzi ludzie angażujący się w takie gry częściej piją alkohol, używają narkotyków i podejmują inne zachowania mogące prowadzić do uzależnień.

Niepokój budzą jednak nie tylko technologie. Młodzież obawia się wojny, bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwoju sztucznej inteligencji i pogłębiających się nierówności społecznych. Mimo tych lęków wysoko ocenia wartości związane z bliskimi relacjami. Miłość, przyjaźń i udane życie rodzinne pozostają ważniejsze niż kariera oraz sukces materialny.

Raport przynosi również wyraźną informację ochronną. Większość młodych ludzi dobrze ocenia relacje z rodzicami, a osoby mające bliskie więzi rodzinne rzadziej sięgają po alkohol, papierosy i narkotyki. Wsparcie, poczucie bezpieczeństwa oraz możliwość spokojnej rozmowy mogą więc ograniczać zarówno zachowania ryzykowne, jak i skutki przeciążenia psychicznego. Wnioski te przywołuje materiał zespołu ds. profilaktyki uzależnień i przeciwdziałania przemocy działającego w ramach Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Częstochowie.

na podstawie: UM Częstochowa.