Dwie Częstochowy na jednym planie. Ratusz opowie o przełomie

W częstochowskim Ratuszu historia miasta dostanie wyjątkowo konkretny kształt: plany, parcele, place i dokumenty pokażą moment, w którym dwa miejskie organizmy zaczęły tworzyć jedną Częstochowę. Muzeum Częstochowskie zaprasza na wystawę, która pozwala spojrzeć na dobrze znane ulice jak na zapis wielkiej urbanistycznej zmiany.

• Wystawa „Częstochowa Stara / Nowa. 200 lat połączenia” pokazuje narodziny miasta
• Oryginalne plany odsłaniają, jak Częstochowa rosła krok po kroku
• Jubileusz przynosi także książkę i 200 nowych haseł

Wystawa „Częstochowa Stara / Nowa. 200 lat połączenia” pokazuje narodziny miasta

Uroczyste otwarcie ekspozycji odbędzie się 19 sierpnia 2026 roku o godzinie 11:30 w Ratuszu przy al. Najświętszej Maryi Panny 45. Wystawa będzie dostępna od 19 sierpnia do 18 października 2026 roku. 📍

Punktem wyjścia jest historia dwóch sąsiadujących ośrodków. Do początku lat 20. XIX wieku Stara Częstochowa oraz Nowa Częstochowa z Jasną Górą funkcjonowały osobno. W 1823 roku inżynier wojewódzki Jan Bernhard przygotował plan ich połączenia. Najważniejszym elementem projektu stała się dzisiejsza Aleja Najświętszej Maryi Panny, która uporządkowała przestrzeń między obiema częściami miasta.

W planie pojawiły się także nowe tereny pod zabudowę oraz place publiczne: Plac Podjasnogórski, Plac Świętego Jakuba, czyli dzisiejszy Plac Władysława Biegańskiego, a także Nowy Rynek, obecnie Plac Ignacego Daszyńskiego.

Przełom formalnie nastąpił 19 sierpnia 1826 roku, gdy Rada Administracyjna Królestwa Polskiego zatwierdziła połączenie Starej i Nowej Częstochowy. Miasto otrzymało wtedy prawa przysługujące miastom wojewódzkim. Niedługo później, w 1827 roku, uruchomiono pierwsze oświetlenie uliczne i rozpoczęto wznoszenie ważnych budynków publicznych. Jednym z nich był Ratusz - dziś siedziba muzealnej opowieści o tamtych przemianach.

Oryginalne plany odsłaniają, jak Częstochowa rosła krok po kroku

Na ekspozycji zobaczymy oryginalne plany miasta przechowywane w Dziale Historii i Bibliotece Muzeum Częstochowskiego. Najstarsze pochodzą z 1819 roku, a najnowsze sięgają czasów PRL. Dzięki temu można prześledzić, jak zmieniał się układ Częstochowy - od XIX-wiecznych projektów po współczesny obraz miasta. 🗺️

Szczególną uwagę przyciągną dwa plany po niedawnej konserwacji: „Plan Sytuacyjny Miasta Nowej Częstochowy wraz z przedmieściem Św. Barbary” z 1823 roku oraz „Plan Geometryczny Gruntów Folwarku Wójtostwa Częstochowskiego” z 1827 roku. To dokumenty, które pozwalają zobaczyć nie tylko ulice, lecz także sposób myślenia o rozwoju miasta.

Plany uzupełnią archiwalia związane z połączeniem obu ośrodków i budową Ratusza. Pochodzą one z Archiwum Państwowego w Częstochowie, Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie oraz Archiwum Państwowego w Łodzi. Wśród prezentowanych materiałów znajdą się również fragmenty XIX-wiecznych przewodników opisujących Częstochowę i jej mieszkańców.

Za przygotowanie wystawy odpowiada Małgorzata Szczęsna, kierująca Działem Historii Muzeum Częstochowskiego. Projekt powstał we współpracy z Archiwum Państwowym w Częstochowie i Urzędem Miasta Częstochowy.

Powiązany artykuł

Częstochowa Stara / Nowa. 200 lat połączenia – otwarcie wystawy

Jubileusz przynosi także książkę i 200 nowych haseł

W dniu otwarcia ponownie trafi do sprzedaży wydawnictwo „Od Starej do Nowej Częstochowy”. Książkę będzie można kupić 19 sierpnia 2026 roku w Ratuszu oraz w sklepie internetowym Muzeum Częstochowskiego. Cena wynosi 50 zł. 📚

Wydawnictwo kosztuje 50 zł, a jego sprzedaż rozpocznie się 19 sierpnia 2026 roku w Ratuszu i sklepie internetowym Muzeum Częstochowskiego.

Jubileusz zaznaczy się również w internetowej „Encyklopedii Częstochowy”. Ośrodek Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego przygotował 200 nowych haseł, które poszerzą wiedzę o mieście i jego przeszłości. To dobry pretekst, by po obejrzeniu planów spojrzeć na Częstochowę jeszcze raz - już nie tylko jak na znaną przestrzeń, ale także na efekt decyzji podejmowanych dwieście lat temu. 🔎

na podstawie: Muzeum Częstochowa.